Jedna para rękawic nie wystarczy do wszystkiego

Rękawice robocze to najpowszechniej stosowany środek ochrony indywidualnej – i jednocześnie najczęściej dobierany niewłaściwie. W wielu firmach pracownicy dostają jedną uniwersalną parę rękawic na wszystkie zadania. Efekt? Montażysta w grubych rękawicach skórzanych nie czuje drobnych śrub i zdejmuje rękawice, narażając dłonie na skaleczenie. Magazynier w cienkich rękawicach powlekanych nosi ciężkie kartony i rękawice rozrywają się po tygodniu. Pracownik produkcji w rękawicach nitrylowych obsługuje narzędzie obrotowe, a luźny materiał wciąga go w mechanizm.

Właściwy dobór rękawic zaczyna się od pytania: przed czym mają chronić? Odpowiedź na to pytanie determinuje rodzaj materiału, konstrukcję, grubość, a przede wszystkim – normę, według której rękawice zostały certyfikowane.

Norma EN 388 – ochrona przed zagrożeniami mechanicznymi

Norma EN 388:2016 to podstawowy standard dla rękawic chroniących przed urazami mechanicznymi. Określa cztery parametry, z których każdy oceniany jest w skali od 1 do 4 (lub od 1 do 5 dla odporności na przecięcie):

Odporność na ścieranie (1–4) – ile cykli tarcia o papier ścierny wytrzyma materiał. Poziom 4 oznacza ponad 8000 cykli, co odpowiada intensywnej pracy z chropowatymi powierzchniami przez wiele tygodni. Odporność na przecięcie (1–5) – mierzona testem TDM (obracające się ostrze) i testem ISO 13997 (liniowe cięcie pod obciążeniem). Poziom 5 chroni przed ostrymi blachami, szkłem i nożami przemysłowymi. Odporność na rozdarcie (1–4) – ile siły potrzeba, by rozerwać materiał. Istotne przy pracy z hakami, drutem kolczastym i ostrymi krawędziami. Odporność na przekłucie (1–4) – ochrona przed gwoździami, kolcami, drutem i innymi elementami punktowymi.

Na rękawicach piktogram EN 388 znajduje się obok czterech cyfr – np. 4542. Pierwsza cyfra to ścieranie, druga – przecięcie, trzecia – rozdarcie, czwarta – przekłucie. Im wyższe cyfry, tym wyższa ochrona. Ale wyższa ochrona oznacza też zwykle grubszy materiał i mniejszą zręczność – dlatego dobór to zawsze kompromis między bezpieczeństwem a funkcjonalnością.

Rękawice powlekane – precyzja z ochroną

Rękawice bawełniane lub nylonowe z powłoką z nitrylu, lateksu lub poliuretanu to najczęściej stosowany typ w przemyśle lekkim, logistyce i montażu. Cienka powłoka na dłoni i palcach zapewnia chwyt i ochronę przed drobnymi skaleczeniami, a niezakryta część – oddychalność.

Powłoka nitrylowa jest odporna na oleje i smary, nie powoduje alergii (w odróżnieniu od lateksu) i sprawdza się przy pracy z drobnymi elementami metalowymi, montażu elektroniki i obsłudze narzędzi ręcznych. Powłoka lateksowa daje lepszy chwyt na mokrych powierzchniach – idealnie przy pracy w ogrodnictwie, budownictwie i przy materiałach szorstkich. Powłoka poliuretanowa to najcieńsza opcja, zapewniająca maksymalną czułość dotykową przy minimalnej ochronie – do prac precyzyjnych, pakowania i kontroli jakości.

Rękawice powlekane mogą mieć pełne pokrycie dłoni i palców, pokrycie tylko opuszków palców (tzw. fingertip coating) lub powłokę sięgającą do nadgarstka. Wybór zależy od tego, gdzie na dłoni koncentruje się kontakt z materiałem i jakie zagrożenie dominuje.

Rękawice antyprzecięciowe – tam, gdzie liczy się ostrze

Praca z blachą, szkłem, ostrzami przemysłowymi i włóknem węglowym wymaga rękawic o podwyższonej odporności na przecięcie. Nowoczesne rękawice antyprzecięciowe wykorzystują włókna HPPE (polietylen o ultra wysokiej masie cząsteczkowej), aramid (znany pod nazwą handlową Kevlar) lub włókna stalowe wplecione w przędzę.

Poziom ochrony przed przecięciem według EN 388:2016 mierzy się dwoma testami. Test TDM (Coup Test) stosuje obracające się ostrze i daje wynik od 1 do 5 – ale przy włóknach, które tępią ostrze (np. szkło, włókno ceramiczne), wynik bywa zawyżony. Dlatego norma z 2016 roku dodała test ISO 13997, który mierzy siłę potrzebną do przecięcia materiału liniowym ostrzem – wynik podaje się w niutonach i oznacza literami od A (najsłabsza ochrona, 2 N) do F (najsilniejsza, 30 N).

Rękawice z poziomem C–D wystarczają do pracy z blachą stalową i profilami aluminiowymi. Poziom E–F jest wskazany przy obróbce szkła, pracy z nożami taśmowymi i w rzeźnictwie. Ważne, by rękawica antyprzecięciowa była jednocześnie na tyle cienka, by pracownik czuł materiał – gruba rękawica, w której nie da się chwycić drobnego elementu, zostanie zdjęta, a niezabezpieczona dłoń nie ma żadnej ochrony.

Rękawice skórzane – wytrzymałość i ochrona termiczna

Skóra bydlęca, kozia i świńska od wieków służy jako materiał na rękawice robocze – i mimo rozwoju tworzyw syntetycznych nadal pozostaje niezastąpiona w kilku zastosowaniach. Rękawice spawalnicze ze skóry bydlęcej dwoinowej chronią przed rozpryskami metalu o temperaturze powyżej 300°C i promieniowaniem podczerwonym łuku spawalniczego. Długi mankiet sięgający do połowy przedramienia zabezpiecza nadgarstki – strefę szczególnie narażoną na poparzenia.

Rękawice skórzane wzmacniane na dłoni i palcach sprawdzają się w budownictwie, przy pracach ziemnych i transporcie ręcznym ciężkich materiałów. Skóra naturalna jest odporna na ścieranie, zachowuje elastyczność przy wielokrotnym zginaniu i zapewnia lepszy chwyt niż większość powłok syntetycznych – szczególnie przy pracy z drewnianymi uchwytami narzędzi.

Rękawice skórzane ocieplane, z podszewką polarową lub z dzianiny akrylowej, łączą ochronę mechaniczną z izolacją termiczną. To rozwiązanie dla pracowników budowlanych, kierowców wózków widłowych i magazynierów pracujących w nieogrzewanych halach. Norma EN 511 określa odporność na zimno w trzech parametrach: izolacja od zimna konwekcyjnego, od zimna kontaktowego i przepuszczalność wody.

Rękawice do pracy z chemią

Norma EN 374 reguluje wymagania dla rękawic chroniących przed substancjami chemicznymi i mikroorganizmami. Wyróżnia trzy poziomy ochrony w zależności od czasu przesiąkania – czyli czasu, po którym substancja chemiczna przenika przez materiał rękawicy na stronę wewnętrzną.

Typ A – ochrona przed minimum 6 substancjami chemicznymi z listy testowej, każda z czasem przesiąkania powyżej 30 minut. Typ B – ochrona przed minimum 3 substancjami. Typ C – ochrona przed minimum 1 substancją. Lista testowa obejmuje m.in. metanol, aceton, dichlorometan, toluen, heksan i wodorotlenek sodu – substancje reprezentujące różne grupy chemiczne.

Nitryl jest odporny na oleje, tłuszcze i wiele rozpuszczalników organicznych. Neopren radzi sobie z kwasami, zasadami i alkoholami. PVC (winyl) chroni przed słabymi kwasami i roztworami soli. Lateks zapewnia dobrą barierę biologiczną, ale przepuszcza wiele rozpuszczalników organicznych. Wybór materiału zależy od konkretnej substancji, z którą pracownik ma kontakt – uniwersalna rękawica „od wszystkiego” nie istnieje.

Rozmiar – niedoceniany czynnik bezpieczeństwa

Źle dobrana rękawica to rękawica niebezpieczna. Za duża zsuwa się z dłoni i ogranicza chwyt – przy pracy z narzędziami obrotowymi luźny materiał może zostać wciągnięty w mechanizm. Za mała ogranicza krążenie krwi, powoduje szybsze zmęczenie dłoni i przyspiesza zużycie materiału na napiętych szwach.

Rozmiar rękawic określa się na podstawie dwóch pomiarów: obwodu dłoni (mierzonego wokół kostek bez kciuka, przy lekko zaciśniętej pięści) i długości dłoni (od czubka środkowego palca do końca nadgarstka). Obwód 18 cm to rozmiar 7 (S), 20 cm – rozmiar 8 (M), 22 cm – rozmiar 9 (L), 24 cm – rozmiar 10 (XL). Rękawica powinna przylegać, ale nie uciskać, i pozwalać na swobodne zginanie palców bez nadmiernego naprężenia materiału.

Kategorie ryzyka – co mówi oznaczenie CE

Każda rękawica ochronna wprowadzona na rynek europejski musi posiadać oznaczenie CE i przypisanie do jednej z trzech kategorii ryzyka. Kategoria I obejmuje rękawice do prac o minimalnym ryzyku – ogrodnictwo, lekkie prace porządkowe, sprzątanie. Producent sam deklaruje zgodność z wymaganiami, bez badań zewnętrznych.

Kategoria II to rękawice chroniące przed ryzykiem średnim – większość rękawic mechanicznych, powlekanych i skórzanych. Muszą przejść badania w jednostce notyfikowanej i uzyskać certyfikat typu UE. Kategoria III to najwyższy poziom – rękawice chroniące przed zagrożeniami poważnymi lub śmiertelnymi: substancje rakotwórcze, porażenie prądem, ekstremalny gorąc lub zimno. Wymagają nie tylko certyfikacji, ale też corocznych audytów produkcji.

Pracodawca ma obowiązek dobrać rękawice o kategorii odpowiadającej rzeczywistemu zagrożeniu na stanowisku. Rękawice kategorii I na stanowisku z ryzykiem przecięcia to naruszenie przepisów i realne niebezpieczeństwo. Z drugiej strony – rękawice kategorii III przy pakowaniu kartonów to niepotrzebny koszt i dyskomfort pracownika.

W ofercie Korczak BHP znajdziesz ponad 120 modeli rękawic – od powlekanych i bawełnianych, przez antyprzecięciowe i skórzane, po kwasoodporne, spawalnicze i ocieplane. Sprawdź pełną ofertę w kategorii rękawice robocze i ochronne na korczak.com.pl. Pomożemy dobrać model dopasowany do zagrożeń na Twoim stanowisku pracy.