Niewłaściwie dobrane środki ochrony to brak ochrony

Według statystyk Państwowej Inspekcji Pracy uszkodzenia oczu stanowią ponad 10% wszystkich urazów przy pracy, a większość z nich – nawet 80% – byłaby do uniknięcia przy zastosowaniu właściwych środków ochrony. Problem rzadko polega na całkowitym braku okularów. Częściej wynika z używania okularów ochronnych tam, gdzie powinny być gogle, gogli zamiast przyłbicy spawalniczej, albo soczewek o klasie odporności F przy pracy z rozprysk metalu o prędkości 100 m/s.

Wybór między okularami, goglami i przyłbicą nie jest kwestią preferencji pracownika. To decyzja techniczna oparta na trzech parametrach: rodzaju zagrożenia (mechaniczne, chemiczne, optyczne, termiczne), intensywności narażenia (prędkość uderzenia, stężenie cieczy, długość fali promieniowania) oraz czasie ekspozycji. Pomyłka w którymkolwiek z nich potrafi skończyć się utratą wzroku.

Norma EN 166 – fundament ochrony oczu w UE

Wszystkie środki ochrony oczu wprowadzane na rynek europejski muszą spełniać wymagania normy EN 166. Norma określa nie tylko parametry konstrukcyjne, ale też system oznaczeń pozwalający na jednoznaczną identyfikację możliwości ochrony. Każde okulary, gogle czy przyłbica zgodne z EN 166 mają oznaczenia na dwóch elementach – soczewce i oprawie. Pominięcie któregokolwiek symbolu oznacza, że ochrona w danym zakresie nie została potwierdzona badaniami.

Na soczewce w pierwszej kolejności znajduje się numer odcienia (od 1.2 do 16 dla filtrów spawalniczych, słonecznych i podczerwonych), następnie znak identyfikujący producenta, klasa optyczna (1, 2 lub 3) i symbol odporności mechanicznej. Na oprawie powtarza się znak producenta, numer normy, klasa ochrony oraz symbole zastosowań specjalnych. Tylko zgodność symboli na soczewce i oprawie gwarantuje, że dany produkt może być stosowany do konkretnego zadania.

Klasy odporności mechanicznej – F, B, A

Trzy litery na soczewce i oprawie określają, jak silne uderzenie wytrzyma środek ochrony bez pęknięcia. Klasa F oznacza odporność na uderzenie kulką stalową o średnicy 6 mm i prędkości 45 m/s – to poziom wystarczający przy pracach montażowych, w warsztacie samochodowym, przy obsłudze maszyn ze sporadycznym ryzykiem odpryskiwania drobnych elementów. Klasa B (120 m/s) jest wymagana przy szlifowaniu, obróbce ściernej, pracach murarskich i obsłudze szlifierek kątowych – tam, gdzie odpryski lecą z dużą energią. Klasa A (190 m/s) to najwyższy poziom, niezbędny przy strzelaniu, obróbce kamienia, pracach z młotem pneumatycznym i tam, gdzie odpryski mogą mieć charakter pocisku.

Dodatkowy symbol T po literze klasy odporności (np. FT, BT) oznacza, że ochrona została przebadana w temperaturach skrajnych (–5°C i +55°C). Bez symbolu T klasa odporności jest gwarantowana tylko w temperaturze pokojowej, co ma znaczenie przy pracach na zewnątrz zimą i przy gorących procesach przemysłowych.

Okulary ochronne – kompromis między ochroną a komfortem

Okulary ochronne to najpopularniejszy środek ochrony oczu, używany tam, gdzie zagrożenie jest umiarkowane, a pracownik nosi ochronę przez wiele godzin dziennie. Klasyczna konstrukcja z prostymi zausznikami chroni przed odpryskami z przodu i z boków (jeśli mają osłony boczne), ale nie zapewnia szczelności – pył, drobne krople cieczy i gaz mogą dotrzeć do oczu przez przerwy między oprawą a twarzą.

Okulary z soczewką bezbarwną sprawdzają się we wnętrzach magazynowych, warsztatach mechanicznych, halach produkcyjnych przy montażu i kontroli jakości. Soczewki przyciemniane (filtr słoneczny od 1.7 do 5) są niezbędne przy pracach zewnętrznych w słońcu, zwłaszcza w branży budowlanej i drogowej. Soczewki żółte zwiększają kontrast w warunkach słabego oświetlenia – sprawdzają się przy pracy zmianowej w magazynach.

Coraz częściej stosowane są okulary z powłoką anty-fog (przeciwmgielną) i anty-scratch (przeciwryskową). Powłoka anty-fog rozwiązuje główny problem okularów ochronnych – zaparowywanie przy zmianach temperatury (wyjście z chłodni do hali) i podczas intensywnego wysiłku. Pracownik, którego okulary parują, zdejmuje je i pracuje bez ochrony. Lepsza specyfikacja techniczna to lepsze przestrzeganie przepisów.

Gogle ochronne – szczelność tam, gdzie liczy się każda kropla

Gogle różnią się od okularów konstrukcyjnie – mają miękką osłonę przylegającą do twarzy, która tworzy zamkniętą komorę wokół oczu. To rozwiązanie wymagane wszędzie tam, gdzie zagrożeniem są substancje zdolne do przenikania szczelin: gazy, pary, aerozole, krople cieczy, drobny pył i ciekły metal.

Gogle do prac chemicznych mają symbol 3 lub 4 na oprawie (3 – krople i pył, 4 – pył gruboziarnisty), oraz – jeśli przewidziane do narażenia na ciecze – symbol 5 (gaz i drobny pył). Konstrukcja zamknięta wymaga systemu wentylacji – pośredniego (kanały zapobiegające bezpośredniemu przepływowi z zewnątrz) lub całkowicie szczelnego. Gogle do laboratoriów chemicznych powinny mieć system pośredniego odpowietrzania, bo całkowita szczelność powoduje zaparowywanie i niemożność dłuższej pracy.

Gogle z filtrem do spawania (numer odcienia 1.7–6 dla cięcia plazmowego, 8–14 dla spawania elektrycznego) mają specjalne soczewki redukujące promieniowanie UV i IR emitowane przez łuk. Bez właściwego filtra praca przy łuku spawalniczym już po kilkunastu sekundach powoduje „wadę spawacza” – bolesne zapalenie rogówki, które ujawnia się po kilku godzinach od ekspozycji.

Przyłbica – kiedy oczy to nie wystarczy

Przyłbica chroni całą twarz: oczy, nos, usta, podbródek i część szyi. Stosuje się ją wszędzie tam, gdzie zagrożone są nie tylko oczy, ale również skóra twarzy – przy szlifowaniu z dużą ilością odpryskiwającego materiału, pracy z kwasami i zasadami, w branży metalurgicznej przy pracach z gorącym metalem, w gastronomii przy obróbce produktów spożywczych w wysokich temperaturach.

Standardowa przyłbica z poliwęglanową szybą daje ochronę mechaniczną klasy F lub B w zależności od grubości szyby. Wariant z metalową siatką jest stosowany w leśnictwie i ogrodnictwie – chroni przed gałęziami i kawałkami drewna przy pracy z pilarką spalinową, jednocześnie nie ograniczając pola widzenia tak, jak pełna szyba. Przyłbica spawalnicza z automatyczną kasetą fotochromową (autodarkening) zaciemnia się w ułamku sekundy po zapaleniu łuku – to standard branżowy, który zastąpił klasyczne przyłbice spawalnicze z stałym filtrem.

Dobór środka do zadania – praktyczne zasady

Decyzję o doborze ochrony oczu warto sprowadzić do kilku pytań kontrolnych. Czy zagrożenie ma charakter cieczy, gazu lub drobnego pyłu, który może obejść boczne osłony okularów? Jeśli tak – gogle, nie okulary. Czy zagrożenie obejmuje również twarz lub szyję? Jeśli tak – przyłbica. Czy odpryski mogą mieć prędkość powyżej 45 m/s (szlifowanie, obróbka kamienia)? Jeśli tak – klasa B lub A, nie F. Czy w pracy występuje promieniowanie UV (słońce, łuk spawalniczy), IR (gorący metal, piec) lub światło spawalnicze? Jeśli tak – odpowiedni numer odcienia filtra, nie zwykła soczewka bezbarwna.

Środki ochrony oczu są jednorazowe w sensie ochronnym – soczewka po uderzeniu klasy F, nawet jeśli wizualnie nie pękła, traci swoje właściwości i nie zatrzyma następnego odprysku z tą samą energią. Każde okulary z widocznymi rysami, pęknięciami, zmętnieniem soczewki czy uszkodzoną ramką powinny być natychmiast wymienione. To dotyczy zwłaszcza okularów z powłokami funkcyjnymi – zarysowana powłoka anty-fog przestaje działać i okulary stają się bezużyteczne podczas intensywnej pracy.

W ofercie Korczak BHP znajdziesz pełny asortyment środków ochrony wzroku – od klasycznych okularów ochronnych, przez gogle do prac chemicznych, po przyłbice spawalnicze i osłony twarzy. Sprawdź kategorię ochrona oczu oraz ochrona twarzy na korczak.com.pl. Pomożemy dobrać środek ochrony adekwatny do konkretnych zagrożeń na Twoim stanowisku.