Apteczka w zakładzie pracy – co mówią polskie przepisy

Polskie prawo nie zawiera listy przedmiotów, które muszą znaleźć się w apteczce zakładowej. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy nakłada na pracodawcę obowiązek zapewnienia pracownikom sprawnie funkcjonującego systemu pierwszej pomocy oraz środków do jej udzielania, w tym punktów pierwszej pomocy i apteczek. Jednocześnie przepis stanowi wprost, że ilość, usytuowanie i wyposażenie apteczek ustala pracodawca w porozumieniu z lekarzem sprawującym profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikami, uwzględniając rodzaj i nasilenie zagrożeń.

Do tego dochodzi art. 209¹ Kodeksu pracy, który zobowiązuje pracodawcę do wyznaczenia pracowników do udzielania pierwszej pomocy oraz do zapewnienia im szkolenia i wyposażenia adekwatnego do rodzaju i poziomu występujących zagrożeń. Przepisy określają zatem cel, ale zostawiają pracodawcy decyzję o zawartości. I właśnie ta luka sprawiła, że polska praktyka BHP przyjęła jako punkt odniesienia niemieckie normy DIN – bo są jednoznaczne, powszechnie dostępne i akceptowane przez inspektorów jako racjonalny standard minimalny.

DIN 13164, DIN 13157 i DIN 13169 – co je różni

Trzy normy DIN opisują trzy różne wielkości zestawu. DIN 13164 to najmniejszy z nich – pierwotnie standard apteczki samochodowej, w praktyce stosowany jako wyposażenie pojazdów służbowych, małych stanowisk pracy, punktów wysuniętych i apteczek podręcznych noszonych przez brygady w terenie. DIN 13157 to właściwa apteczka zakładowa, przewidziana dla biur, warsztatów, magazynów i mniejszych zakładów produkcyjnych. DIN 13169 to zestaw największy, odpowiadający zawartością mniej więcej dwóm apteczkom DIN 13157, przeznaczony dla dużych zakładów i miejsc o podwyższonym ryzyku urazu.

Praktyczna zasada doboru jest prosta: DIN 13164 tam, gdzie apteczka musi być mobilna i szybko dostępna, DIN 13157 jako podstawowe wyposażenie stanowiska stacjonarnego przy zespole do kilkudziesięciu osób, DIN 13169 przy większych halach, gdzie dojście do punktu pierwszej pomocy zajmuje więcej czasu, a liczba potencjalnie poszkodowanych przy jednym zdarzeniu jest wyższa.

Wyposażenie apteczki DIN 13164

Standardowy wkład zgodny z normą DIN 13164 zawiera:

• przylepiec 5 m x 2,5 cm – 1 szt. oraz zestaw 14 plastrów opatrunkowych w różnych rozmiarach
• opatrunek indywidualny sterylny K 6 x 8 cm – 1 szt., M 8 x 10 cm – 2 szt., G 10 x 12 cm – 1 szt.
• kompresy z gazy 10 x 10 cm – 6 szt. w opakowaniach po dwie sztuki
• opaski dziane elastyczne 4 m x 6 cm – 2 szt. oraz 4 m x 8 cm – 3 szt.
• chusta opatrunkowa 60 x 80 cm – 1 szt. i chusta trójkątna 96 x 96 x 136 cm – 1 szt.
• koc ratunkowy izotermiczny 160 x 210 cm – 1 szt.
• nożyczki ratownicze – 1 szt., rękawice jednorazowe – 2 pary, chusteczki dezynfekujące – 2 szt.
• instrukcja udzielania pierwszej pomocy oraz spis wyposażenia

Wkład DIN 13157 opiera się na tej samej bazie, ale zwiększa ilości materiałów opatrunkowych i dokłada elementy, których w mniejszym zestawie nie ma: kompresy na oko 5 x 7,5 cm, kompres chłodzący aktywowany natychmiastowo, chusty z flizeliny 20 x 30 cm, worki foliowe na odpady oraz dodatkowe środki ochrony osoby udzielającej pomocy. To właśnie te elementy decydują o przydatności zestawu przy typowych urazach zakładowych – zaprószeniu oka, stłuczeniu, otarciu czy skaleczeniu wymagającym opatrunku uciskowego.

Ile apteczek i gdzie je umieścić

Liczba apteczek wynika z liczby pracowników, powierzchni zakładu i charakteru zagrożeń, ale w praktyce przyjmuje się, że droga do najbliższej apteczki nie powinna zajmować dłużej niż minutę. W hali produkcyjnej oznacza to zwykle jeden punkt na wydział lub jedną apteczkę na każde 100 metrów odległości ciągu komunikacyjnego, w biurze – jedną na kondygnację, w firmie transportowej – po jednym zestawie DIN 13164 w każdym pojeździe plus apteczkę stacjonarną w bazie.

Miejsce montażu musi być oznakowane znakiem apteczki zgodnym z PN-EN ISO 7010 (biały krzyż na zielonym tle), dostępne bez klucza i bez konieczności proszenia kogokolwiek o zgodę. Apteczka zamknięta w gabinecie kierownika, do którego dostęp ma jedna osoba na zmianie, nie spełnia wymogu dostępności niezależnie od tego, jak dobrze jest wyposażona. Przy każdej apteczce powinna wisieć instrukcja pierwszej pomocy oraz wykaz osób wyznaczonych do jej udzielania wraz z numerami telefonów wewnętrznych.

Przeglądy, terminy ważności i uzupełnianie

Materiały opatrunkowe mają określony termin ważności sterylizacji – w przypadku opatrunków i kompresów jest to zwykle od trzech do pięciu lat od daty produkcji. Po jego upływie opatrunek nie przestaje istnieć, ale przestaje być sterylny, a więc traci swoją podstawową właściwość. Najkrócej ważne bywają chusteczki dezynfekujące i kompresy chłodzące, dlatego to one najczęściej wymagają wymiany przed resztą zestawu.

Sensowną praktyką jest przegląd kwartalny z zapisem w karcie kontroli umieszczonej wewnątrz apteczki: data przeglądu, podpis osoby kontrolującej, uwagi o brakach i najbliższy upływający termin ważności. Osobno warto prowadzić zasadę natychmiastowego uzupełnienia po każdym użyciu – najczęstszą przyczyną pustej apteczki nie jest przeterminowanie, tylko wykorzystanie plastrów i kompresów przy drobnych skaleczeniach i odłożenie uzupełnienia „na później”. Gotowe wkłady wymienne sprzedawane jako komplet zgodny z daną normą upraszczają tę operację do jednej czynności raz na kilka lat.

Czego w apteczce być nie może

W apteczce zakładowej nie umieszcza się leków – ani przeciwbólowych, ani przeciwgorączkowych, ani żadnych innych preparatów podawanych doustnie. Osoba udzielająca pierwszej pomocy nie ma uprawnień do podawania leków, a ich obecność w apteczce tworzy ryzyko podania środka osobie uczulonej lub przyjmującej leki wchodzące w interakcję. Z tego samego powodu nie stosuje się w niej środków odkażających rany na bazie spirytusu ani maści – współczesne standardy pierwszej pomocy ograniczają się do zabezpieczenia rany jałowym opatrunkiem.

Nie powinno się także przechowywać w apteczce rzeczy postronnych, które w wielu zakładach trafiają tam z przyzwyczajenia: taśmy izolacyjnej, zapasowych rękawic roboczych, kluczy czy dokumentów. Apteczka ma być otwierana w sytuacji stresowej przez osobę, która ma kilkanaście sekund na znalezienie właściwego opatrunku – każdy zbędny przedmiot w środku wydłuża ten czas.

W ofercie Korczak BHP znajdziesz apteczki zakładowe i samochodowe wraz z wkładami wymiennymi zgodnymi z normami DIN 13164 i DIN 13157 – w wersjach ściennych, przenośnych i walizkowych. Sprawdź kategorię apteczki na korczak.com.pl. Pomożemy dobrać liczbę i wielkość zestawów do struktury zakładu oraz skompletować wyposażenie punktów pierwszej pomocy zgodnie z oceną ryzyka zawodowego na Twoich stanowiskach.