Upał na stanowisku pracy to nie jest sprawa indywidualna

Każde lato przynosi te same scenariusze: pracownicy budowy w czarnych spodniach roboczych pracują w słońcu od 8 rano, magazynierzy w nieklimatyzowanych halach o godzinie 14 mają temperaturę 34°C, kierowcy ciężarówek bez postoju jadą przez sześć godzin w kabinie nagrzanej do 40°C. W każdej z tych sytuacji odpowiedzialność za zdrowie i bezpieczeństwo spoczywa na pracodawcy – i nie chodzi tu o dobrą wolę, tylko o przepisy Kodeksu pracy oraz Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie profilaktycznych posiłków i napojów.

Polskie prawo nie ustala górnej granicy temperatury, przy której nie wolno pracować – inaczej niż w przypadku dolnej granicy 14°C dla pracy lekkiej i 18°C dla biurowej. Brak twardego limitu nie zwalnia jednak pracodawcy z odpowiedzialności. Wręcz przeciwnie: obowiązek zapewnienia warunków pracy nieszkodliwych dla zdrowia, wynikający z art. 207 Kodeksu pracy, w upały staje się bardziej wymagający niż w warunkach komfortu termicznego.

Kiedy napoje profilaktyczne są obowiązkowe

Rozporządzenie Rady Ministrów z 28 maja 1996 roku precyzuje, w jakich sytuacjach pracodawca musi nieodpłatnie zapewnić pracownikom napoje profilaktyczne. Trzy graniczne wartości warto zapamiętać: temperatura powyżej 28°C na stanowisku pracy w pomieszczeniu, temperatura powyżej 25°C przy pracach na otwartej przestrzeni oraz wartość wskaźnika obciążenia termicznego WBGT powyżej 25°C w gorącym mikroklimacie. Przekroczenie którejkolwiek z tych wartości uruchamia obowiązek.

Napoje profilaktyczne to nie tylko woda mineralna. W praktyce są to zimne napoje izotoniczne, soki, herbata czy kompoty – ilość musi zaspokajać potrzeby pracowników w trakcie całego dnia pracy. Same napoje muszą być dostępne w pobliżu stanowiska, w temperaturze nadającej się do picia. Brak dostępu do napojów albo zaopatrywanie w nie wyłącznie na żądanie pracownika to naruszenie przepisów BHP – Państwowa Inspekcja Pracy może nałożyć grzywnę od 1 000 do 30 000 zł.

Osobno traktuje się pracowników młodocianych. Jeżeli w pomieszczeniu temperatura przekracza 30°C, a wilgotność względna 65%, pracodawca ma obowiązek odsunąć osobę poniżej 18 roku życia od pracy lub przenieść na inne stanowisko. Ten przepis nie podlega negocjacji ani zgodzie pracownika.

Odzież robocza na upały – co naprawdę działa

Wybór odzieży roboczej na lato to konflikt trzech wymagań: ochrony, oddychalności i widoczności. Gruba bawełniana koszula ochronna w upale powoduje przegrzanie i odwodnienie, ale t-shirt z czystej bawełny po dwóch godzinach pracy fizycznej jest mokry i przylega do skóry, co paradoksalnie zatrzymuje wilgoć i utrudnia parowanie potu. Najlepiej sprawdzają się tkaniny o gramaturze 130–180 g/m² z mieszanki bawełny i poliestru lub specjalistyczne tkaniny funkcyjne typu Coolmax, które odprowadzają wilgoć od skóry na zewnętrzną stronę materiału, gdzie odparowuje.

Pracownicy zewnętrzni – na budowach, drogach, w energetyce – nie mogą zrezygnować z odzieży ostrzegawczej Hi-Vis ze względu na temperaturę. Rozwiązaniem są letnie koszulki polo i T-shirty Hi-Vis klasy 2, wykonane z tkanin oddychających z taśmami odblaskowymi heat-transfer (zgrzewanymi termicznie zamiast szytymi – nie odparzają skóry). Lżejsza koszulka latem to nie kompromis bezpieczeństwa, tylko właściwe dobranie środka ochrony do warunków pracy.

Spodnie robocze na lato powinny mieć tkaninę nie cięższą niż 240 g/m², najlepiej z elastanem 2–5% i strefami wentylacyjnymi z siatki na wewnętrznej stronie ud. Kolor ma znaczenie: jasne odcienie pochłaniają mniej promieniowania słonecznego od czarnych spodni, a różnica temperatury powierzchni może sięgać 10°C w pełnym słońcu.

Ochrona głowy, oczu i karku przed słońcem

Hełm ochronny w upale staje się dodatkowym źródłem dyskomfortu – wewnątrz potrafi nagrzać się do temperatury wyższej niż otoczenie. Rozwiązaniem są hełmy z wentylacją (otwory boczne w skorupie), chłonne wkładki czołowe z tkaniny chłodzącej oraz kombinacja hełmu z osłoną karku z lekkiej tkaniny, która chroni przed poparzeniem słonecznym wrażliwej skóry karku i tylnej części szyi.

Ochronę oczu w upały zapewniają okulary z filtrem UV oznaczone na zauszniku symbolem 2C lub 3 zgodnie z EN 166. Soczewki przyciemniane chronią przed olśnieniem i zmęczeniem oczu, ale pracownicy budowlani potrzebują też filtra mechanicznego – rozprysków zaprawy, pyłu, opiłków. Dlatego coraz częściej stosuje się okulary o klasie odporności F (do 45 m/s) z fotochromową soczewką, która dostosowuje przyciemnienie do nasłonecznienia.

Oddzielnym tematem jest ochrona skóry. Pracownik na otwartym słońcu od 10 do 16 powinien używać kremu z filtrem SPF 30 lub wyższym, aplikowanego ponownie co dwie godziny. To nie jest fanaberia kosmetyczna – długotrwała ekspozycja na promieniowanie UV zwiększa ryzyko nowotworów skóry, co coraz częściej traktuje się jako chorobę zawodową w branży budowlanej i drogowej.

Organizacja pracy w upały

Przepisy nie nakazują skracać dnia pracy, ale rekomendowane przez specjalistów BHP zmiany organizacyjne potrafią uratować zdrowie pracowników. Przesunięcie godzin pracy na 6:00–14:00 zamiast 8:00–16:00 pozwala uniknąć najcieplejszej części dnia. Częstsze, krótsze przerwy w miejscu zacienionym (10 minut co godzinę zamiast jednej długiej) skuteczniej regenerują organizm niż jedna 60-minutowa przerwa po pięciu godzinach pracy. Rotacja pracowników na stanowiskach najbardziej narażonych ogranicza czas indywidualnej ekspozycji.

Pracodawca, który nie podejmuje żadnych działań, gdy temperatura na stanowisku przekracza 28°C w pomieszczeniu lub 30°C na zewnątrz, naraża się nie tylko na karę PIP, ale też na realne konsekwencje zdrowotne dla pracowników. Udar cieplny to stan zagrożenia życia – objawia się dezorientacją, drgawkami, utratą przytomności i wymaga natychmiastowej pomocy medycznej. Statystyki wypadków przy pracy w lipcu i sierpniu jasno pokazują związek między temperaturą a koncentracją oraz tempem podejmowania decyzji.

Praktyczna lista wyposażenia na sezon letni

Przygotowując firmę do sezonu letniego, warto zrewidować wyposażenie w czterech obszarach. Po pierwsze odzież: letnie T-shirty i koszulki polo Hi-Vis, lekkie spodnie robocze, czapki z daszkiem lub chusty na głowę pod hełm. Po drugie ochrona głowy i twarzy: hełmy wentylowane, osłony karku, okulary z filtrem UV. Po trzecie napoje: dystrybutory wody w punktach dostępnych dla wszystkich, zapas napojów izotonicznych w lodówkach mobilnych. Po czwarte kosmetyki ochronne: kremy z filtrem SPF, balsamy po ekspozycji na słońce, środki na poparzenia I stopnia w apteczce.

Inwestycja w letnie wyposażenie BHP to nie tylko zgodność z przepisami. To realna ochrona przed absencją chorobową, wypadkami i kosztami leczenia chorób zawodowych w perspektywie wieloletniej.

W ofercie Korczak BHP znajdziesz wszystko, co potrzebne na sezon letni – letnie koszulki Hi-Vis, lekkie spodnie robocze, hełmy wentylowane, okulary z filtrem UV i wiele innych. Zobacz odzież roboczą oraz pełną kategorię środków ochrony indywidualnej na korczak.com.pl. Pomożemy dobrać kompletne wyposażenie dopasowane do specyfiki Twojej branży i warunków pracy w sezonie letnim.